Bu Makale
1143 Tekil
Görüntülendi.
ÇANAKKALE SAVAŞIN'DA YENİ PAZAR SANCAKLI GÖNÜLLÜLERİ (1915)

Prof. Dr. Redžep ŠKRIJELJ :

ÇANAKKALE SAVAŞIN'DA YENİ PAZAR SANCAKLI GÖNÜLLÜLERİ (1915)

 

93’teki savaş esnasında merkez Sırbistan’dan Kosova Vilayeti’ ne göçe zorlanan Arnavutlar yerel Sırplarla ilişkileri gerginleştirmiştir. Bu durum Kosova’nın Sırbistan tarafından işgalinden sonra Sırp siyasi seçkinleri tarafından kademeli olarak Sırbistan Krallığı’nın sömürge sorununa dönüştürülmüştür. Bir sürü askeri başarıdan sonra, müttefiklerinin gözlerinde yeterince güven sağladığına inanan Sırp hükümeti 1915 yılın Ocak ayında Arnavut sahiline çıkmak için eylemlere geçmiştir. Kosova’nın Sırbistan Krallığı’na ilave edilmesi Arnavut, Türk ve diğer dillerin yasaklanmasına ve toplumun zorunlu Sarplaştırılmasına yol açmıştır.

Müslüman toplumu üzerinde sürdürülen Hıristiyanlaştırma süreci ve Gayrimüslim nüfusun sürekli yerleştirilmesi, Sırp olmayan halkların Kosova’dan yakın zamanda etnik temizlenmesini bildirmiştir. Sırp dilin eğitimde tek dil olarak belirlenmesiyle ve yerleşim yerleri adların değiştirilmesiyle Sırbistan Krallığı Büyük Savaş’ın daha başlangıcında Arnavutlara sömürgeci niyetlerini bildirmişti.

Müslüman gönüllülerin Balkan Savaşlarında katılımların başarısızlığına rağmen Birinci Dünya Savaşı’na katılmaları mücadele eden ordular için faydalıydı. Bundan ötürü bütün Müslüman bölgelerinden Osmanlı Türk askerine yardım etmek amacıyla gönüllüler kaydolmaya başlamıştır. Öteki tarafta ise büyük sayıda Müslüman, ister istemez Hıristiyan askerlerin birliklerine katılmıştır ki bu şekilde ailelerini ve varlıklarını koruyabilmek için yeni iktidarın güvenini kazanmaya çalışmışlardır.

Sırbistan Krallığı’nın sınırların içinde yaşayan Sancak, Kosova ve Makedonya Müslümanları Birinci Dünya Savaşı cephelerinde Türk askerinin akıbeti için endişeliydi. Gönüllü olarak askere gidenlerin yüksek sayısı bunun önemli göstergesidir. Boşnak gönüllüleri Çanakkale Savaşı'nda inanılmaz derecede hazırlık ve cesaret göstermiş oldukları kesindir. Bunların arasında en büyük sayıda mevcut olanlar, Osmanlı hükümetinin Anadolu kıyıları ve içinde yerleştirmiş oldukları muhacir aileleri üyeleridir. Askerlerin bazıları Osmanlı birliklerinde daha Balkan Savaşları'ndan (1912-13) beri etkinlik göstermiştir.


Gönüllüler Rumeli’nin gizli gücüydü. Onlar ne istediklerini ve neyi istemediklerini çok iyi bilir. Vatanlarında asırlarca yaşattıkları din ve kültür değerlerini koruyup, Türk kalmayı istemişlerdir. Türk kardeşleriyle birlikte Türklük ve İslamiyet değerlerini savunmayı başaran bu genç ve cesur savaşçılar hakkında geçen asırda birçok kez tartışmalara girilmiştir. Onlar hala eski vatanlarında kalıp sözde ‘Türk suçunu’ ödemektedirler, fakat hiçbir zaman aşağılanmamış ve asimile edilememiştir.

Namusları ve haysiyetlerinden ziyade Osmanlı adetlerini ve dinlerini korumayı başarmışlardır. Bundan başka her şey savaş ve acıları anlatan hüzünlü bir hikayedir.




Büyük sayıda bilinen ve bilinmeyen kahramanın kemikleri Anadolu’dan Rumeli’ye giden yollarda ve cephelerde gömülmüştür.

Moykovats (Günümüz Karadağ, Sancak Bölgesi) kırsalındaki Lepenc köyünden İzmir’in Atakent mahallesine gelen, Çanakkale Savaşı’na katılan Yusuf Baliyagiç’in dediklerine göre onunla birlikte savaşanların arasında Murat, Abdurrahman ve Ömer Çekiç (Gusinye), Yunus Ağa Seferagiç, Agan, Tafil ve Avdo Kolyenoviç (Bahar) (Gusinye), Galiçya cephesinde gönüllülerin önderlerinden biri Celattin Bey Paşiç (1881-1941) yer almıştır.

Çanakkale Savaş’ı gazisi ve komuta üyesi Elmaz Bey Paşiç (1883-1963) galibiyetten sonra albay rütbesine terfi ettirilmiştir.1912 yılından beri Osmanlı askerinde bulunmuştur. R. Gruda, Sandžak u sjenci topova,



Direk katılımcılar arasında anılanlar

Şelko Kurtagiç, Abdurrahman Kurtagiç, Ali Ağa Kurtagiç (Atakent Belediye başkanı), Ramiz Ferhatoviç, İbrahim Ferhatoviç, Avdullah Omeragiç, Ahmed Omeragiç, Arslan, Kaplan, Began, Şaban ve Hüseyin Çauşeviç kardeşleri (Gusinye), Rustem Ağa Muratoviç (Gusinye), Yakub Radonçiç (Atatürk döneminde orgeneral), Malik Bey Recepagiç (Plav), Salih Bey Recepagiç (Akay), Şerif Bey Recepagiç, Yusuf Bey Recepagiç (Atakent Belediye Başkanı), Tufik ve Cafer Kurtiç, Hazir Numanoviç, Muzafer Şapunoviç, Rizah Tafiloviç, Fetah Tahiroviç, Yunus Tahiroviç, Beşir ve Eyüp Smakoçeviç, Amir Hasanoviç, Sadik Muminoviç, Emrullah Muminoviç, Rasim Kantuliç, İdrizi kardeşleri, Hasan, Şakir, Ramo Şaban, Amir, Beço ve Hamza Medunyanin, Ali Riza Deşiç, Omer ve Tahir Lukoviç kardeşleri, Bayram Ağa Sadiyagiç, Suleyman Ağa İbrahimagiç, Abo Mehmedoğlu Gruda, Bayram Ağa Sadiyagiç (Sedaroğlu).26 Bu gazilerin torunları bu günlerde İzmir ve ilçelerinde yaşıyorlar.

 

Çanakkale Savaşı'nda kahramanlık gösterenler arasında Kolaşin (bugünkü kuzey Karadağ'daki Sancak Bölgesi) yakınlarında Kayeviç Ovası doğumlu Halil Ağa Kayeviç anılmaktadır. Çanakkale Savaşına katılan, Plav’lı Numan Lukoviç (Eser) 1916. yılında şehit olmuştur. Şapsuh aşiretinden gelen muhacir, Seniçe’li Salih Çerkes’in oğlu Demir Çanakkale Savaşı'nda şehit olmuştur. Hakkında bir sürü malzeme yazılan Emin Graçanin, daha 1912 yılından beri Osmanlı ordusunda mevcutmuş. Yeni Pazar’daki aile yakınlarına göre Çanakkale Savaşın’da şehit olduğu anlatılıyor.


Gazilerin bir bölümü savaştan sonra evlerine geri dönmüştür. Celaletin Bey Paşiç evine binbaşı olarak geri dönmüştür, savaş gazileri olarak Peşter Yaylası'ndaki Devreçe köyünden Ömer Çekiç ve Kerim Bakiç anılıyor. Kerim, 7 yıllık askerlikten sonra 1918. yılından sonra geri dönmüşken, Ömer 14 yıl sonra binbaşı rütbesiyle 1928. yılı civarında geri dönmüştür. 31 Savaş destanı ve Çanakkale’deki şehitler, kemiklerini teslim edip silahlarını elden bırakmayıp Osmanlı Devleti’nin onurunu bu savaşta savunan gönüllüler gelecek nesillerin gönüllerinde bu günlere kadar yaşamaktadır.

 


fotoğraf: "Çanakkale Savaşlarının 100. yılında Fetihler Gecesi ve İstanbul 1453 - Bosna 1463 ile Çanakkale Savaşlarında Şehit düşmüş Sancaklı Boşnak Gönüllülerini anma toplantısı"

Soldan sağa : Araştırmacı-yazar Yılıdırım Ağanoğlu, Prof. dr. Tufan Gündüz, Prof. dr. Recap Şkiryely, Yazar Mevluda Melajac, Çevirmen Saffet Atalay ve Nusret Sancaklı (Toplantı; Bayrampaşa Belediyesi, Bosna Sancak Derneği, 2015).

 

 

  
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×