BOŞNAKLARIN ARTIK YAŞAMADIĞI (?!) BİR BOŞNAK ŞEHRİ: "KOLAŞİN"

Bu şehir, Osmanlılar stratejik konum elde etsinler diye inşa edilmiştir. Öncelikli olarak şehre, civarda yaşayan Müslüman Boşnak ve Arnavut aşiretlerden insanların yerleştirilmesi amaçlanmıştır.

Yakınlardaki Rovatsa, Aşağı ve Yukarı Goranye, Moraça nahiyelerinde yerleşik olan Hıristiyan nüfusun sayısı çok azdı.

 

Hamdiya Kreşevlyakoviç, mevcut 33 Bosna Hersek Kaptanlıklarından bir tanesinin bu bölgede olduğundan bahsetmektedir. Bu Kaptanlığın ise 1730'lu yıllarda kurulmuş olduğu belirtilmektedir. Daha sonra şehirde, çarşı, ticaret yapılan ve zanaatkarlara ait dükkanlar inşa edilmiştir. Tüccarlar ve zanaatkarların, her türlü vergiden muaf tutulmasıyla, şehre gelip yerleşmeleri ve iş kurmaları teşvik edilmiştir.

 

Kolaşin ahalisinden, yerel asilzadelerin kendilerine koymak istediği bir çeşit vergiyi protesto etmek amacıyla 1740 yılında sundukları bir şikâyetnameden bahsedilmektedir.

Şehrin ilk kurulduğu tarihten itibaren geçen 50 yıllık zamana ait, şehirde yerleşik nüfus ile Müslümanların sayısı hakkında, elimizde belge yoktur. 1820-1830 yıllarında şehirde, 150 evde yerleşik nüfusun ağırlıklı olarak Müslümanlar (Boşnaklar ve Arnavutlar) olduğu kaydedilmiştir.

Şehrin etrafında yer alan 16 köyden, Moraça ile Rovatsa hariç, neredeyse tamamında Müslüman nüfus yerleşikti.

 

Oysa siyasi amaçla yazılmış tarih kitaplarında bunların “Saf Arbanaslar (Hıristiyan Arnavutlar)” oldukları belirtilmiştir. Ortaya atılmış olan bu iddianın hiçbir gerçek dayanağı yoktur. Çünkü bu bölgede Hrstiyan Arnavutlar yaşamamıştır. Belki de Müslüman dinine geçmiş Arnavutlar denmek istemiştir.

 

1736 yılı kayıtlarında, Kolaşin şehrinde, mektep, vakıf ve bir caminin mevcut olduğu belirtilmiştir. Kolaşin’in yanı başında, Tara nehrinin üzerinden geçiş yerinde (günümüzdeki Moykovats), özel bir askeri üs kurulmuş, 1707 yılında içine 50, daha sonra ise 62 Osmanlı Türk asker yerleştirilmişti. Daha sonra burada, “Aşağı Kolašin Kazası” adında yeni bir merkezi yer kurulmuştur.

1750'li yıllarda burada, belgelerdeki adı: “Tara Kaptanlığı (Tarska kapetanija)” diye bilinen diğer adıyla: “Cisarye (Đisarje)” olan, özel konuma sahip bir kaza ile daha küçük bir kaptanlık oluşturulmuştur.

 

1700'lü yıllar boyunca Kolaşin şehrinin nüfusu hızlı ve hissedilir bir şekilde büyümüştür. O dönemde tüm bölgede kaydedilmiş 1.550 evin 916’sının Müslümanlara (% 59), 634’ün ise Hıristiyanlara ait (% 41) olduğu belirtilmiştir.

 

Aşağı Kolaşin bölgesi; Moykovats, Şahoviçi, Vraneş ile Pavino Polye’yi kapsıyordu ve bölgeye Müslüman nüfus yerleşikti (1924'teki Karadağlıların Boşnaklara yaptığı soykırımdan sonra kşmse kalmayacaktı). Bu kaptanlığın nüfusu, Yukarı Kolaşin’in nüfusu gibi, Karadağ ve Brdo’dan gelen haydut çeteleri ile zaman zaman çarpışan, en ön safta yer almış ve Karadağ’ın, buraları ele geçirdiği 1912 yılına kadar da hep aynı konumunu muhafaza etmiştir.

 

Bölgenin tarihi geçmişi Plav-Gusinye bölgesinin geçmişiyle büyük benzerlikler göstermektedir.

Yukarı Kolaşin, 1879 yılında yapılan Berlin Kongresi kararlarına göre, Karadağ Krallığı’na dâhil olmuştur. Dönemin kaymakamı, yerli halka hissettirmeden, Karadağ askerlerini şehre gizlice yerleştirmesi için tehdit efilmişti. Böylece, Plav ile Gusinye’de Karadağlılara direnen ve yaşanan savaşların burada da tekrarlanmaması adına, nüfusun karşı koyması böylelikle engellenmiştir.

Yenipazar Sancağı (Sancak) Aşağı Kolaşin, çok sayıdaki Müslüman nüfusunun büyük ve korkunç bir felâket yaşadığı 1912 yılında, Balkan Harbi döneminde Karadağ Krallığı idaresi altına girmiştir.

Bölge nüfusu hakkında bilgileri, zengin destansı eserkerde bulmaktayız. Bu destansı yapıtlarda: 100 akrabasıyla birlikte (dar anlamda Memiçler) Muşan Mitsan (Mitsanoviç), “500 arkadaşıyla” Huso Kaliç (Kalić), “100 akrabasıyla” Mehmed Pepa (Pepić), “Kolaşin’in tam orta yeri” Vraneşli Omer aga Mekiç’ten bahsedilmektedir ki onun maiyetinde 100 pandur (polis) olduğu belirtildiğine göre Jandarma Komutanı olduğu akla gelmektedir.

 



Adı geçen bu kişilere ait destanlar, Boşnaklar arasında olduğu gibi Hersek'e gelmiş Sırplar arasında da okunmaktaydı. Ayrıca bu destansı şarkılar, Nikşiç ve civarında yaşayan Boşnaklar tarafından da söylenmiştir. Böyle bir destansı Boşnak şarksında, Husein Beg Baliyagiç’in öldürülmesi konu edilmekte, Lyuşkoviç ve Kriyeştorats ailelerinden bahsedilmektedir. Güney Rusya’daki Gaziya adlı yerde yapılan savaşa katılmış, Kolaşin ile Potaryeli kişilerden olan “iki genç Mekiç” ile “iki Kuçeviç’i” konu eden bi halk şarkısını, Sırbistan edebiyatçısı Vuk Karaciç te kitaplarına kayıtlarına eklemiştir.

Moraça Manastırı Başrahibi Nikodim’in, Tsetinye (Cetinje) Valisi Radonyiç’e gönderdiği bir mektubunda; Rovçanlı, Moraçanlı ve Trebyeşlilerin Plana köyüne saldırdıklarını ve Kolaşin yakınlarındaki Plana köyünün sakinleri olarak da; Boşnak Husoviç, Hacoviç, Hot (Otoviç), Curceviç (Đurđević) ile Martinoviç’lerden bahsetmektedir. 1858 yılında Kolaşin nüfusu büyük bir felalet yaşamıştır.

 



Yukarı Kolaşin bölgesinde, Muşoviça nehrinin bulunduğu yerde yerleşik olan Muşoviç’lerin yanı sıra, aşağıda isimleri sıralanmış olan Müslüman aileler de yaşıyordu:

Muşoviç (Mušović), Mekiç (Mekić), Mitsan (Mican), Memiç (Memiç), Hrapoviç (Hrapović ), Boşkoviç (Bošković), Mehoni (Mehoni), Husoviç (Hasovići), Beşiroviç (Beširović ), Smailagiç (Smailagić), Curceviç* (Džurđević ), Aliyagiç (Aliyagić), Oruçeviç (Orućević), Pepiç (Pepić), Zuljeviç (Zuljević), Balaban (Balaban), Migaloviç (Migalović), Martinoviç (Martinović), Lukaç (Lukać), Hırvat (Hırvat), Piyuts (Pijuc), Kayeviç (Kajević), Husoviç (Husović), Leluşeviç (Lelušević), Hod (Hod), Bulyiç (Buljić), Ahmetoviç (Ahmetović)

 

* Curceviç: bey ailesi olup, daha sonra Tara bölgesinin bazı bölümlerinde yaşamışlardır ki bu da bize Tara Curceviçi’de bulunan köprüyü anımsatır.

 

Yukarı Kolaşin bölgesinde, 900 tüfeğe sahip olan üç tanınmış (Kaliçlerin 500, Mitsanilerin 300, Curceviçlerin 100) aile yaşıyordu. Onlardan başka burada; Eldiç (Eldić) , Vladiç (Vladić), Çitoviç (Çitović), Gezoviç (Gazović), Raçiç (Raćić), Kupusar (Kupusar), İbrahimoviç (İbrahimović), Reciç (Ređzić), Pepiç (Pepić), Çokoviç (Çoković), Bakoviç (Baković) aileleri de yer almaktaydı. Yukarı Kolaşin bölgesini teşkil eden bu nüfusun büyük bir çoğunluğu Berlin Kongresinden sonra Aşağı Kolaşin bölgesine geçiş yapmıştır. Aşağı Kolaşin’in bünyesinde bulunan, Aşağı Vraneş’te ise; Hasanbegoviç (Hasanbegović), Drplyan (Drplyan) Piyuts (Pijuc), Baliyagiç (Balijagić) aileleri yaşamıştır.

 

Aşağı Kolaşin’de de yaşayanlar: Sadikoviç (Sadiković), Alancakoviç (Alanđzaković), Çokrliç (Çokrlić), Musliç (Muslić), Şeşiç (Šešić), Tutiç (Tutić), Klindupe (Klindupe), Laleviç (Lalević).

 

Bu ailelerden bazılarının tamamı bir köye yerleşerek; Çokrliç, Sadikoviç, Musliç ve Tutiç soyadlarını taşımışlardır.

 

Moraça’da, Voyvoda Styepan’ın oğlu Hasan’dan, Knez (prens) Radoslav’ın kardeşi olarak bahsedilmektedir.

 

Sancak’ta, Bu bölgeye ait Bosna şarkılarının duayeni olarak Çor Huso Husoviç’in adı anılmaktadır.

Kolaşin’de, Boşnakça dilinde ilk mevlit yazılmıştır. Kolaşin’liler çok savaşçı ve isyankâr bir halktı. Onlardan; Muşoviç ve Mekiç soyadlı iki soylu aile çıkmıştır. Ayrıca da Kolaşin aşağıdaki ailelerin de vatanıdır; Lyuboviç (Ljubović), Hasanbegoviç (Hasanbegović), Kaliç (Kalić), Mitsan (Mican)

 

Kaynak: Karadağ Boşnak Tarihi - Mustafa Memiç, Çeviri: Saffet Atalay.

  
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×

banner163