PLAV - GUSİNYE BOŞNAK TARİHİ - 2

PLAV - GUSİNYE BOŞNAK TARİHİ - 2

 

SANCAK BÖLGESİ PLAV - GUSİNYE ŞEHİRLERİ VE CİVARINDA YAŞAYAN BOŞNAK VE ARNAVUT NÜFUSUN YOK EDİLMESİ

Balkan Savaşının devam ettiği 1912 yılının ekim ve kasım aylarında, Boşnak nüfusun yaşadığı bölgeleri henüz işgal etmiş olan, o dönemde Karadağ’ın, gerek yerel, gerekse Knyazlık (Prenslik) düzeyinde idareyi ellerinde bulunduran yetkililerde, Eski Karadağ, Vasoyeviçi ve Sırbistan’da uygulanan “İstrage Poturica” olayının tecrübelerine dayanarak, zorla millileştirme düşüncesi köklü bir şekilde yerleşmişti.

Bu gibi olayların en belirgin örneği olarak, 1913 yılının şubat ayından, mayıs ayına kadar; Gusinye, Plav, Peç (İpek), Cakovitsa Müslüman nüfusuna uygulanan, kitlesel Hıristiyanlaştırma olayını gösterebiliriz ki bahse konu bölgede yaşayan Katoliklere de bu uygulanmıştır. Akabinde din değiştirmek istemeyen kişiler kitlesel olarak kurşuna dizilmişlerdir. Daha önce bu gibi eylemelere karşı gelmiş olan Boşnak nüfusa karşı, intikam alma isteği de oluşmuştu.

Plav ve Gusinye Bölgesinden intikam alınması için, Tugay Komutanı Avro Camović komutasındaki, bir diğer adı “Berane Tugayı” olan; Aşağı Vasoyeviç Tugayı görevlendirilmiştir. Bu tugaya bağlı birlikler, Rojaye’den Yeni Pazar’a doğru konuşlandırılmışlardı. Ekim 1912’den, 1913’ün şubatına kadar olan zaman içerisinde, o dönemin Gusinye Kaptanlığında yaşayan nüfusun tamamı, silahsızlandırılarak yerleşimlerde “tamamıyla barış ve düzen” sağlanmıştır.

Savunma Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı elde edilen sonuçlardan memnun olmadığı için bu bölgeye, Müslüman nüfusu Hıristiyanlaştırma görevi verilmiş olan, Berane Tugayını göndermişlerdir. İpek (Peć) ve Cakovitsa bölgesine de, daha sonra halk arasında adı “Savo Batara” olarak çıkacak olan Kaptan Savo Lazareviç komutasında, özel bir jandarma taburu gönderilmiştir.

Kurşuna dizmeler bireysel olmaktan çıkmış kitlesel hale dönüşmüş, makineli tüfekle yapılan yaylım ateşe halk arasında “batara” dendiği için Savo’ya, bu lâkap takılmıştır. Savunma Bakanı Duşan Vukotiç’in emriyle 5 Mart 1913 tarihinde oluşturulan “Acil Askeri Mahkemesi”’nde, “suçlanan” çok sayıda kişi, sorgusuz sualsiz, kendilerine savunma hakkı verilmeden yargılanmıştır. Alınan kararlar, aynı gün içinde uygulanmıştır. Söz konusu olan mahkeme, başkan olarak Tugay Komutanı Camoviç’i atamış, mahkemenin bu kararı ile eylemleri hakkında, İçişleri Bakanına bilgi verilmiştir.

Bütün bu eylem planı, Kral Nikola’nın da bilgisi dâhilinde uygulanırken, Hıristiyanlaştırmaların, nüfusun “kendi isteği” doğrultusunda yapıldığının, Kral’a bildirildiği belirtilmiştir. Kurşuna dizilen bazı kişilere ait “Acil Askeri Mahkemesinin” vermiş olduğu karar örnekleri mevcuttur. Kurşuna dizmeler, Previya bölgesinde, Andriyevitsa istikametinden 15 km. uzaklıktaki bayırın aşağısında yer alan Luga köyünde yapılıyordu. 20. yy’ın yetmişli yıllarında bu olaylara kendi gözleriyle tanıklık etmiş kişiler hayattaydı. Bu tanıklardan (kurşuna dizilen yerin yakınlarında çobanlık yapan bir kadınının) bir tanesinin anlattıklarını; “Lanetlenmiş Askerler (Prokletijski Meterizi)” adlı monografisinde alıntı yaparak aktarmıştır.

Plav ve Gusinyelilerin geleneksel anlatılarında, o dönemde bu bölgede yaklaşık olarak 800 kişinin kurşuna dizilmiş olduğu anlatılmaktadır. Bu arada Arnavut Tarihçi Sh. Braha, öldürülmüş olan 1.813 kişiden; 897’sinin erkek, 440’ının kadın ve 476’sının da çocuk olduğunu belirtirken öldürülen kişilerin bölgedeki 28 köyden toplanmış olduklarını yazmıştır. “Acil Askeri Mahkemesinin” kararlarında, kadın ve çocukların Previya’ya götürülüp kurşuna dizildiklerine dair kayıtlar olmadığına göre büyük bir ihtimalle Tarihçi Sh. Braha, Sırp ve Vasojeviç askeri güçlerinin 1919 yılı şubat ayında Plav bölgesine girişleri esnasında dağ ve köylerde öldürmüş oldukları kadın ve çocukları kayda almış olabilir.

 

O dönemde yapılan zorla Hıristiyanlaştırma hakkında bilgileri, kitlesel Hıristiyanlaştırmaların uygulanmasının başında yer alan, Gusinye Ortodok Kilisesi’nin Baş Papazı Corciye Şekularats (Đorđije Šekularac) bırakmıştır. Buna rağmen Çedo Çulafiç (Ćedo Čulafić), “Lanetlenmiş Metrisler” adlı derlemesinde, o dönemde uygulanan Hıristiyanlaştırma eylemlerinin başında Polimlyeli 12 Ortodoks Papazının görevlendirilmiş olduğunu belirtmiştir. Din Adamı Şekularats’ın bildirisine göre, Plav ve Gusinye bölgesinde o dönemde 12.000 Müslüman Hıristiyanlaştırılmıştır.

Kurşuna dizme ile Hıristiyanlaştırma olaylarına bizzat tanıklık etmiş kişilerin bilincinde olduğu gibi onlardan sonra gelen kuşaklarda da derin izler bırakmış, köylerde ve çeşitli toplantılarda, kuşaktan kuşağa büyük kaygılar duyularak aktarılmıştır. Yapılan bütün kitlesel toplantılarda gündeme getirilip konu edilmiş, son yirmi yıl içerisinde ise konu hakkında daha kapsamlı yazılar yazılmıştır. Bütün bu olanlar oluş şekilleriyle hep itici etki bırakmıştır.

Mihail Laliç’e ait bir romanda, o döneme ait alaycı bir takım sözlere rastlanmıştır: “Karadağ, yedi tepeden Plav ve Gusinye ile kafa buluyor (Crna Gora sa sedmoro brda, sad se s Plavom i Gusinjom sprda)”. 1879 yılının aralık ve 1880 yılının ocak ayında, Gusinye ile Plavlıların, Nokşiç ve Murina’da, Karadağ ordusunu ağır yenilgilere uğratmasını hatırlatarak, yukarıdaki alaycı sözlere atfen, aşağıdaki mısraları yazmışlardır: “Plav yedi tepenin hepsi ile, Gusinye de Tsetinye’deki prenslikle kafa buluyor (Plav se sprda sa svih 7 brda a Gusinje sa, Knyazom na Cetinje). ” (Yedi Tepe'nin karşılığı, Vasoyeviç, Kuç, Piper, Moraçan, Drobnyats, Byelopavliç ve Banyan aşiretleri).”

Bu günlerde öne çıkmış Karadağlı Edebiyatçı Jevrem Brkoviç, Plav ile Gusinye’e ile Şahoviçi’de yapılmış olan kötülükleri (katliamları) alenen kınamış ve kendine özgü bir dille o dönemde yapılan kötülüklerden dolayı, Karadağ'da yaşayan Boşnak ve Arnavutlardan özür dileyen ilk Karadağlılardan birisi olmuştur.

Kaynak: Saffet Atalay'ın çevirisi ile Prof. Dr. Mustafa Memiç, "Bošnjaci (Muslimani) Crne Gore, Almanah" kitabı.


PLAV-GUSİNYE BOŞNAK TARİHİ-1 LİNKİ

http://www.halkizbiz.com/dernekler/plav-gusinje-bosnak-tarihi-1-h23037.html

 
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×